Prof. dr hab. Jan Bogumił Sokołowski

(1899 - 1982)

Prof. dr hab. Jan Bogumił Sokołowski urodził się 24 maja 1899 roku w Dakowych Mokrych koło Opalenicy. Uczęszczał do szkoły w Wojnowicach i Łagwach koło Buku i do gimnazjum im. G. Bergera w Poznaniu. Uczył się prywatnie malarstwa w Poznaniu. W 1918 roku brał udział w Powstaniu Wielkopolskim. W latach 1919-1920 był uczniem Państwowej Szkoły Zdobniczej w Poznaniu. Rok później w 1921 zdał maturę jako eksternista i rozpoczął studia biologiczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Poznańskiego. Zainteresowania biologią i zdolności artystyczne umożliwiły Profesorowi podjęcie pracy w charakterze preparatora i rysownika w Katedrze Zoologii, a rok później jako asystenta w Katedrze Anatomii Porównawczej i Biologii. W 1925 roku uzyskał stopień magistra filozofii w zakresie biologii. Doktoryzował się na podstawie pracy pt. „Fauna owadów prostoskrzydłych (Orthoptera) województwa poznańskiego”. W latach 1927-37 podjął się pracy nauczyciela biologii w Korpusie Kadetów w Rawiczu, a od 1923 roku prowadził wykłady zlecone z ochrony ptaków na Uniwersytecie Poznańskim. Habilitował się w 1936 roku na podstawie dzieła „Ptaki ziem polskich”. Książka ta, mimo upływu lat, nadal jest doskonałą skarbnicą wiedzy dla wszystkich ornitologów i miłośników przyrody.

W 1937 roku Jan Sokołowski powrócił do Poznania i do wybuchu II wojny światowej (także kilka lat po jej zakończeniu) pracował w Państwowym Pedagogium w Poznaniu. Po wysiedleniu z Poznania w styczniu 1940 roku lata okupacji spędził wraz z rodziną na Kielecczyźnie - w Jędrzejowie i Zagnańsku. Do Poznania powrócił w kwietniu 1945 roku i objął stanowisko docenta w Zakładzie Anatomii Porównawczej i Biologii Uniwersytetu Poznańskiego. W 1946 roku na podstawie pracy „Studia porównawcze nad anatomią czaszki w rzędzie ptaków śpiewających (Oscines)” uzyskał habilitację z całego zakresu zoologii. W 1948 roku został kierownikiem Katedry Zoologii i Entomologii na Wydziale Rolniczo - Leśnym UP i równocześnie uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. Profesor Jan Sokołowski był organizatorem i w roku akademickim 1951 - 52 pierwszym dziekanem nowo utworzonego Wydziału Zootechnicznego. W 1955 roku nadano Mu tytuł profesora zwyczajnego i aż do przejścia na emeryturę (w 1969 roku) był kierownikiem Katedry Zoologii Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu.

Pasja przyrodnika i praca z tym związana wypełniała każdą chwilę Jego życia, aż do 7 kwietnia 1982 roku. Prof. dr hab. Jan Bogumił Sokołowski zmarł w wieku 83 lat i został pochowany na cmentarzu parafialnym św. Jana Vianney na Golęcinie w Poznaniu. Był wspaniałym pedagogiem i doskonałym psychologiem. Znajomi pamiętają Go jako człowieka życzliwego, pogodnego i z dużym poczuciem humoru. Jego współpracownicy wspominają Sokołowskiego jako człowieka oddanego nauce i pracy. Człowiek o ogromnej wiedzy i co więcej, o umiejętności jej przekazywania. Wszystkim, którzy nie mieli okazji poznać J.B. Sokołowskiego osobiście pozostały do studiowania jego prace naukowe i liczny dorobek artystyczny. Był niewątpliwie genialnym obserwatorem.

Dziedzinie, której J. Sokołowski poświęcił najwięcej uwagi była ornitologia a jego dorobek naukowy z tego zakresu liczy 100 publikacji. Swoje prace Sokołowski najczęściej sam bogato ilustrował szkicami. Wybitnymi dziełami są wspomniane „Ptaki ziem polskich” i „Tajemnice ptaków”. Ogromne znaczenie ma również książka pt. „Z biologii ptaków”, która stała się podstawą wiedzy całego powojennego pokolenia ornitologów. Swoje idee ochrony ptaków J.Sokołowski przekazywał w pracy pt. „Ochrona ptaków”.

Jan Sokołowski był doskonałym popularyzatorem całej wiedzy przyrodniczej. W jego dorobku znajduje się ponad 200 pozycji zarówno naukowych i popularnonaukowych. Fenomen tych prac tkwi równocześnie w wielkości wiedzy, umiejętności przekazu tych informacji i poruszenie wyobraźni czytelników za pomocą własnoręcznych ilustracji i zdjęć. Studiując książki i prace Jana Sokołowskiego mamy wrażenie, że poruszamy się w świecie tętniącej przyrody. Napisane są z wielką fachowością i niespotykaną pasją.

Profesor Jan Sokołowski przyrodzie, jej ochronie i popularyzacji tych idei poświęcił całe swoje życie. W swej wielkości był jednak człowiekiem bardzo skromnym, uczonym który unikał rozgłosu i odznaczeń. Jego życiem była własna pracownia, hodowla ptaków, łono przyrody, możliwość prowadzenia obserwacji ornitologicznych, sporządzanie szkiców i malowanie.

Profesor Jan Sokołowski był Wielkopolaninem, tu się urodził żył, pracował i tworzył. Dla uczczenia pamięci Jana Sokołowskiego wykonana została pod kierunkiem prof. dr hab. Andrzeja Bereszyńskiego w Katedrze Zoologii przez mgr inż. Magdalenę Szczepaniak praca magisterska pod tytułem „Prof. dr hab. Jan Bogumił Sokołowski (1899 - 1982) w 100 rocznicę urodzin”.

Na gmachu Kolegium Cieszkowskich Nowym, w którym mieści się do dziś Katedra Zoologii należąca do Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu odsłonięta została w 1984 roku tablica pamiątkowa o następującej treści:

Janowi Sokołowskiemu

1899 - 1982

profesorowi zwyczajnemu, doktorowi habilitowanemu

Kierownikowi Katedry Zoologii

Uniwersytetu Poznańskiego

Akademii Rolniczej

Organizatorowi i pierwszemu dziekanowi Wydziału Zootechnicznego

znakomitemu nauczycielowi akademickiemu

wybitnemu znawcy, badaczowi i popularyzotorowi ornitologii

Senat, Rada Wydziału

Poznań 1984 roku

Dnia 24 czerwca 1999 roku w Ośrodku Szkoleniowym Nadleśnictwa Grodzisk w Porażynie odbyła się sesja popularno - naukowa zorganizowana przez Katedrę Zoologii AR w Poznaniu oraz Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Poznaniu przy wsparciu finansowym Urzędu Miasta i Gminy w Opalenicy. Sesja połączona została z uroczystym odsłonięciem tablicy pamiątkowej poświęconej 100 rocznicy urodzin prof. dr hab. Jana Bogumiła Sokołowskiego.

Treść tablicy jest następująca:

Profesorowi

JANOWI

BOGUMIŁOWI

SOKOŁOWSKIEMU

1899 - 1982

WYBITNEMU UCZONEMU PREKURSOROWI OCHRONY PTAKÓW

MALARZOWI KRAJOBRAZU WIELKOPOLSKI W 100 ROCZNICĘ URODZIN

PORAŻYN 24.06 1999

REGIONALNA DYREKCJA LASÓW PAŃSTWOWYCH W POZNANIU

KATEDRA ZOOLOGII AKADEMII ROLNICZEJ W POZNANIU

Postscriptum:

• W Poznaniu jedna z ulic otrzymała imię Jana Sokołowskiego.

· Myśli profesora Jana Sokołowskiego zawarte są do dziś w Jego dziełach. Profesor Jan Sokołowski pisał m.in.:

Pamiętajmy, że przyroda to bardzo skomplikowana machina. Tak jak z zegarka nie możemy usuwać kółek lub osi, tak też w przyrodzie skazywanie na zagładę pewnych zwierząt srodze może się pomścić. Obyśmy prawdę tę poznali, póki nie będzie za późno.