KATEDRY
Spis publikacji Dr Zbigniewa Karolewskiego
Oryginalne opublikowane prace twórcze:
Karolewski Z., Weber Z. (1991). Wpływ temperatury i rodzaju pożywki na wzrost grzyba Phoma lingam i na jego zdolność do porażania siewek rzepaku. Zeszyty Problemowe IHAR - Rośliny Oleiste: 109-117.
Karolewski Z., Weber Z. (1993). Podatność odmian rzepaku na sztuczne i naturalne zakażenie przez Phoma lingam. Rośliny Oleiste XIV: 219-225.
Weber Z., Karolewski Z. (1993). Podatność odmian i rodów rzepaku ozimego na Phoma lingam w szklarni i wpływ niektórych czynników na występowanie suchej zgnilizny w polu. Postępy Nauk Rolniczych 5/245: 133-140.
Fiedorow Z., Karolewski Z., Bieńkowska E. (1993). Ocena podatności nowych odmian i rodów łubinu żółtego na choroby wirusowe. Roczniki AR w Poznaniu 247: 123-132.
Weber Z., Karolewski Z. (1994). Skuteczność chemicznej ochrony pszenicy ozimej przed chorobami w zależności od terminu zabiegu i rodzaju fungicydów. Materiały XXXIV Sesji IOR cz. II: 177-181.
Karolewski Z., Weber Z. (1994). Podatność siewek 30 odmian rzepaku na Phoma lingam. Rośliny Oleiste XV, 2: 105-110.
Karolewski Z., Szelerska M., Foremska E., Goliński P., Weber Z. (1994). The phytotoxicity of metabolites of Phoma lingam non-aggressive isolate. Roczniki Nauk Rolniczych, Seria E, 24, 1/2: 9-13.
Karolewski Z. (1995). Charakterystyka czterech izolatów Cylindrosporium concentricum. Rośliny Oleiste XVI, 2: 251-254.
Weber Z., Karolewski Z. (1995). Występowanie cylindrosporiozy na rzepaku w rejonie Poznania. Rośliny Oleiste XVI, 2: 245-249.
Weber Z., Karolewski Z., Wiśniewski K. (1996). Podatność różnych gatunków roślin krzyżowych na Phoma lingam w warunkach sztucznego i naturalnego zakażania. Rośliny Oleiste XVII, 2: 201-206.
Weber Z., Gołębniak B., Karolewski Z., Bakuniak E., Ptaszkowska J. (1996). Badania nowych fungicydów do ochrony zbóż w Wielkopolsce. Progress in Plant Protection 36, 2: 167-170.
Ptaszkowska J., Bakuniak E., Korbas M., Weber Z., Karolewski Z., Turos-Biernacka M. (1996). Badania nad zastosowaniem preparatu Funaben 500 SC w ochronie zbóż i rzepaku. Progress in Plant Protection 36, 2: 251-253.
Karolewski Z. (1997). Ograniczający wpływ zapraw nasiennych na wzrost grzybni i na porażenie siewek rzepaku przez Phoma lingam (Tode ex Fr.) Desm. Rośliny Oleiste XVIII, 2: 325-332.
Weber Z., Karolewski Z. (1997). Porażone fragmenty roślin rzepaku ozimego z poprzedniego sezonu wegetacyjnego jako źródło suchej zgnilizny roślin kapustnych (Leptosphaeria maculans Desm. Ces. et de Not.). Rośliny Oleiste XVIII, 2: 321-324.
Weber Z., Karolewski Z. (1998). Host range of Phoma lingam isolates from the region of Poznań. IOBC/WPRS Bulletin 21, 5: 27-31.
Karolewski Z. (1998). The influence of fungicides on Phoma lingam mycelium growth. IOBC/WPRS Bulletin 21, 5: 33-39.
Karolewski Z., Goliński P., Wnuk S., Li O., Weber Z. (1998). Chemical and biological characteristics of metabolite of non-aggressive Phoma lingam isolate. Phytopathologia Polonica 15: 15-23.
Karolewski Z., Weber Z. 1998. Skuteczność zaprawiania nasion i opryskiwania roślin w ochronie rzepaku ozimego przed porażeniem przez Leptosphaeria maculans. Rośliny Oleiste XIX, 1: 51-59.
Karolewski Z. (1999a). Characteristic of Leptosphaeria maculans. Isolates occurring in Western Poland in 1991-1996. Phytopathologia Polonica 18: 103-111.
Karolewski Z. (1999b). The occurrence of light leaf spot on winter oilseed rape in Western Poland in 1991-1996 and the characteristic of Pyrenopeziza brassicae isolates. Phytopathologia Polonica 18: 113-121.
Weber Z., Karolewski Z. (2000). Wpływ terminu stosowania fungicydów na skuteczność ochrony rzepaku ozimego przed cylindrosporiozą (Pyrenopeziza brassicae). Rośliny Oleiste XXI, 1: 97-104
Karolewski Z., Weber Z., Najder K. (2001) Porażenie różnych odmian rzepaku ozimego przez Pyrenopeziza brassicae Sutton et Rawlinson w warunkach sprzyjających epidemicznemu rozwojowi. Rośliny Oleiste XXII, 2: 463-468.
Weber Z., Karolewski Z. (2001). Wpływ wybranych fungicydów triazolowych na wzrost roślin rzepaku ozimego oraz na ich ochronę przed chorobotwórczymi grzybami. Progress In Plant Protection 41, 2: 773-775.
Karolewski Z., Kosiada T., Hylak-Nowosad B., Nowacka K. (2002). Changes in population of Leptosphaeria maculans in Poland. Phytopathol. Pol. 25: 27-34.
Karolewski Z., Evans N., Fitt B.D.L., Todd A., Baierl A. (2002). Sporulation of Pyrenopeziza brassicae (light leaf spot) on oilseed rape leaves inoculated with ascospores or conidia at different temperatures and wetness durations. Plant Pathology 51: 654-665.
Karolewski Z., Evans N., Fitt B.D.L., Baierl A., Todd A.D., Foster S.J. 2004. Comparative epidemiology of Pyrenopeziza brassicae (light leaf spot) ascospores and conidia from Polish and UK populations. Plant Pathology 53: 29-37. (IF=1,467).
Karolewski Z., Arkell D., Fitt B.D.L. 2004. Field and controlled environment assessment of winter oilseed rape resistance to Pyrenopeziza brassicae (light leaf spot). IOBC/WPRS Bulletin 27, 10: 77-82.
Evans N., Fitt B.D.L., van den Bosch F., Eckert M., Huang Y.-J., Pietravalle S., Karolewski Z., Rouxel T., Balesdent M.-H., Ross S., Gout L., Brun H., Andrivon D., Bousset L., Gladders P., Pinochet X., Penaud A., Jędryczka M., Kachlicki P., Stachowiak A., Olechnowicz J., Podlesna A., Happstadius I., Renard M. 2004. SECURE – possibilities for durable resistance to stem canker. IOBC/WPRS Bulletin 27, 10: 17-21.
Karolewski Z. 2005. Podatność odmian rzepaku na cylindrosporiozę (Pyrenopeziza brassicae). Prog. in Plant Protection / Post. w Ochr. Roślin 45 (2): 768-771.
Karolewski Z., Fitt B.D.L., Latunde-Dada A.O., Foster S.J., Todd A.D., Downes K., Evans N. 2006. Visual and PCR assessment of light leaf spot (Pyrenopeziza brassicae) on winter oilseed rape (Brassica napus) cultivars. Plant Pathology 55: 387-400. (IF=2,198).
Evans N., Fitt B., van den Bosch F., Eckert M., Huang Y.-J., Pietravalle S., Karolewski Z., Rouxel T., Balesdent M.-H, Ross S., Gout L., Brun H., Andrivon D., Bousset L., Gladders P., Pinochet X., Penaud A., Jedryczka M., Kachlicki P., Stachowiak A., Olechnowicz J., Podlesna A., Happstadius I., Renard M. 2006. SECURE – possibilities for durable resistance to stem canker. IOBC/WPRS Bulletin 29, 7: 43-48.
Karolewski Z., Fitt B.D.L., Latunde-Dada A.O., Evans N., Foster S.J. 2006. Detection of Pyrenopeziza brassicae (light leaf spot) infection of winter oilseed rape. IOBC/WPRS Bulletin 29, 7: 233-238.
Irzykowska L., Karolewski Z., Weber Z. 2007.Porównanie występowania grzybów na materiale siewnym i na roślinach marchwi pochodzących z tego materiału. Prog. Plant Protection /Post. Ochr. Roślin 47 (2): 109-113.
Karolewski Z., Walczak D., Kosiada T., Lewandowska D. 2007. Occurrence of Leptosphaeria maculans and L. biglobosa in oilseed rape leaves with different symptoms of stem canker. Phytopathologia Polonica 44: 43-50.
Weber Z., Karolewski Z., Irzykowska L., Knaflewski M., Kosiada T. 2007. Occurrence of Fusarium species in spears of asparagus (Asparagus officinalis). Phytopathol. Pol. 45: 9-15.
Karolewski Z., Grzegorzewski A., Werner M. 2008. Choroby bakteryjne i grzybowe występujące na różnych odmianach pomidora uprawianych w gruncie. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin, 48 (1): 190-193.
Gołębniak B., Karolewski Z. 2008. Wpływ warunków atmosferycznych na występowanie chorób na ozdobnych krzewach liściastych w wybranych parkach Poznania w latach 2006-2007. Zesz. Probl. Post. Nauk Roln. 531: 51-56.
Jędryczka M., Stachowiak A., Olechnowicz J., Karolewski Z., Podleśna A. 2009. Porównanie zestawu genów awirulencji i ras w kolekcjach izolatów chorobotwórczego grzyba Leptosphaeria maculans w Polsce. Rośliny Oleiste-Oilseed Crops 30 (2): 197-206.
Karolewski Z., Wachowiak M., Ratajkiewicz H., Kierzek R. 2009. Effect of adjuvants, spray volume and nozzle type on metconazole activity against Leptosphaeria biglobosa and L. maculans during late spring treatments in winter oilseed rape. J. Plant Protect. Res. 49 (1): 113-117.
Kosiada T., Kaczmarkiewicz P., Karolewski Z. 2009. Wpływ sztucznej inokulacji na wystąpienie głowni kukurydzy (Ustilago maydis (DC) Corda). Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 49 (2): 655-659.
Ratajkiewicz H., Kierzek R., Karolewski Z., Wachowiak M. 2009. The effect of adjuvants, spray volume and nozzle type on azoxystrobin efficacy against Leptosphaeria maculans and L. biglobosa on winter oilseed rape. J. Plant Protect. Res. 49 (4): 440-445.
Ratajkiewicz H., Karolewski Z., Werner M. 2009. Ocena możliwości wykorzystania patogenów ostrożenia polnego [Cirsium arvense (L.) Scoop.] do biologicznego zwalczania tego chwastu. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 49 (2): 878-882.
Waśkiewicz A., Irzykowska L., Karolewski Z., Bocianowski J., Goliński P., Weber Z. 2009. Mycotoxins biosynthesis by Fusarium oxysporum and F. proliferatum isolates of asparagus origin. J. Plant Protect. Res. 49 (4): 369-372.
Werner M., Karolewski Z. Andrzejak R. 2009. Mączniak prawdziwy (Erysiphe flexuosa U. Braun &S. Takamatsu) nowym zagrożeniem dla kasztanowców. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 49 (2): 759-762.
Waśkiewicz A., Goliński P., Karolewski Z., Irzykowska L., Bocianowski J., Kostecki M., Weber Z. 2010. Formation of fumonisins and other secondary metabolites by Fusarium oxysporum and F. proliferatum - a comparative study. Food Additives and Contaminants 27 (5): 608 – 615. (IF = 2.131)
Waśkiewicz A. Irzykowska L., Bocianowski J., Karolewski Z., Kostecki M., Weber Z., Goliński P. 2010. Occurrence of Fusarium fungi and mycotoxins in marketable asparagus spears. Polish Journal of Environmental Studies 19 (1): 219-225. (IF = 0.947)
Karolewski Z. 2010. Development of light leaf spot (Pyrenopeziza brassicae) on brassicas. Phytopathologia 55: 13-20.
Karolewski Z., Werner M., Andrzejak R., Kosiada T. 2010. Rozprzestrzenienie epidemii mączniaka prawdziwego (Erysiphe flexuosa U Braun & S. Takamatsu) na kasztanowcach w Wielkopolsce. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 50, 4: 1797-1800.
Karolewski Z., Kosiada T. 2010. Sensitivity of Pyrenopeziza brassicae (light leaf spot) populations to fungicides recommended for the fungus control. Phytopathologia 56: 59-65.
Ratajkiewicz H., Werner M., Karolewski Z. 2010. Grzyby chorobotwórcze występujące na Cirsium arvense i innych chwastach oraz możliwości ich wykorzystania w ochronie biologicznej. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 50, 4: 2008-2012.
Werner M., Karolewski Z. 2010. The occurrence of powdery mildew on deciduous Rhododendron in Poland. Phytopathologia 57: 31-38.
Prace i komunikaty naukowe w materiałach z konferencji
Karolewski Z. (1995). The susceptibility to Phoma lingam of oilseed rape cultivars tested in Poland. Rapeseed Today and Tomorrow, 9th International Rapeseed Congress, Cambridge, UK, 4-7 July: 1269-1271.
Kachlicki P., Jędryczka M., Stobiecki M., Karolewski Z., Goliński P. (1996). Grzybowy patogen rzepaku Phoma lingam i fitotoksyczne metabolity jego szczepów Tox0. VI Sympozjum Grzyby Mikroskopowe - patogeny roślin i ich toksyczne metabolity, Poznań 15.06: 11.
Karolewski Z. (1996). Reakcja odmian rzepaku ozimego na zakażenie grzybem Phoma lingam. Materiały z Sympozjum “Nowe kierunki w fitopatologii, Kraków 11-13.09: 53-255.
Weber Z., Karolewski Z. (1997). Wpływ różnych czynników na występowanie suchej zgnilizny roślin kapustnych (Leptosphaeria maculans [Desm.] Ces et de Not.).Materiały z Sympozjum Naukowego "Fitopatologia wczoraj, dziś i jutro", Warszawa 23-24 09: 106.
Karolewski Z., Weber Z. (1998). Efficacy of some selected fungicides in the protection of winter oilseed rape against Leptosphaeria maculans. 7th International Congress of Plant Pathology, Edinburgh, UK, 9-16 August, Abstracts vol. 3: 5.6.9.
Karolewski Z. (1999). Ecology and control of light leaf spot (Pyrenopeziza brassicae) and stem canker (Leptosphaeria maculans) of oilseed rape. Abstract of Ph. D. thesis. Phytopathologia Polonica 17: 107-108.
Karolewski Z. (2000). Control of light leaf spot (Pyrenopeziza brassicae) Sutton et Rawlinson in winter oilseed rape. Proceedings of the XVth Czech and Slovak Plant Protection Conference in Brno, 12-14.09: 360-361.
Toscano-Underwood C., Huang J-J., Fitt B.D.L., Jedryczka M., Karolewski Z. (2001). Effects of temperature on germination of UK and Polish Leptosphaeria maculans ascospores and on Phoma leaf spot development. GCIRC Bulletin 18: http://195.101.239.21/index.html.
Evans N., Fitt B.D.L., van den Bosch F., Eckert M., Yong-Ju H., Pietravalle S., Karolewski Z., Rouxel T., Balesdent M-H., Ross S., Gout L., Brun H., Andrivon D., Bousset L., Gladders P., Pinochet X., Penaud A., Jędryczka M., Kachlicki P., Stachowiak A., Olechnowicz J., Podleśna A., Happstadius I., Meyer J., Renard M. 2003. Stem canker of oilseed rape: molecular tools and mathematical modelling to deploy durable resistance. Proceedings of the 11th International Rapeseed Congres "Towards Enhanced Value of Cruciferous Oilseed Crops by Optimal Production and use of the High Quality Seed Components", Copenhagen, Denmark, 6 – 10 July, 2003, Vol. 1: 36-38.
Karolewski Z., Evans N., Fitt B.D.L. 2003. Development of Pyrenopeziza brassicae on oilseed rape leaves at different temperatures and wetness durations. Proceedings of the 11th International Rapeseed Congres "Towards Enhanced Value of Cruciferous Oilseed Crops by Optimal Production and use of the High Quality Seed Components", Copenhagen, Denmark, 6 – 10 July, 2003, Vol. 4: 1079-1081.
Evans N., Fitt B.D.L., van den Bosch F., Eckert M., Rouxel T., Balesdent M-H., Gout L., Brun H., Andrivon D., Gladders P., Pinochet X., Penaud A., Jędryczka M., Kachlicki P., Happstadius I., Meyer J., Karolewski Z., Renard M. 2003. Stem canker of oilseed rape: molecular tools and mathematical modelling to deploy durable resistance. 11th International Rapeseed Congres "Towards Enhanced Value of Cruciferous Oilseed Crops by Optimal Production and use of the High Quality Seed Components", Copenhagen, Denmark, 6 – 10 July, 2003. Abstracts: 246.
Karolewski Z., Fitt B.D.L., Evans N. 2005. Metody oceny porażenia rzepaku ozimego przez Pyrenopeziza brassicae (cylindrosporioza). XXVII Konferencja Naukowa "Rośliny Oleiste". Poznań, 12-13 kwietnia 2005, Streszczenia: 130-132.
West J.S., Fitt B.D.L., Jędryczka M., Karolewski Z. 2005. Evidence for the eastward spread of the aggressive oilseed rape pathogen Leptosphaeria maculans in Europe. Plant Protection and Plant Health in Europe. Introduction and Spread of Invasive Species. Berlin, Germany 9-11 June 2005, Symposium Proceedings no. 81: 293-294.
Kaczmarek J., Dawidziuk A., Brachaczek A., Lewandowski A., Kasprzyk I., Mączyńska A., Karolewski Z., Podleśna A., Jędryczka M. 2006. Monitoring of Leptosphaeria maculans and L. biglobosa ascospore concentration in air samples as a tool for optimization of fungicide treatments of winter oilseed rape against stem canker. 9th European Society for Agronomy Congress (ESA), Warszawa 4-7 września. Book of proceedings 11 (2): 665-666.
Weber Z., Karolewski Z., Irzykowska L., Knaflewski M. 2008. Występowanie grzybów rodzaju Fusarium w wypustkach szparaga (Asparagus officinalis L.). XLVIII Sesja Naukowa Instytutu Ochrony Roślin, Poznań, 31.01-1.02.2008. Streszczenia: 271-272.
Karolewski Z., Grzegorzewski A., Werner M. 2008. Choroby bakteryjne i grzybowe występujące na różnych odmianach pomidora uprawianych w gruncie. XLVIII Sesja Naukowa Instytutu Ochrony Roślin, Poznań, 31.01-1.02.2008. Streszczenia: 266.
Karolewski Z., Waśkiewicz A., Kostecki M., Irzykowska L., Bocianowski J., Goliński P., Knaflewski M., Weber Z. 2008. Occurrence of Fusarium species and mycotoxins in asparagus spears. J. of Plant Pathology 90, 2: 2321.
Knaflewski M., Goliński P., Kostecki M., Waśkiewicz A., Weber Z. 2008. Mycotoxins and mycotoxin – producing fungi occurring in asparagus spears. Proc. Xth IS on Asparagus Acta Hort. 776: 183-189.
Waśkiewicz A., Irzykowska L., Karolewski Z., Bocianowski J., Kostecki M., Goliński P., Knaflewski M., Weber Z. 2008. Fusarium spp. and mycotoxins present in asparagus spears. 3rd Int. FHB Symposium Szeged, Hungary: 405-407.
Gołębniak B., Karolewski Z. 2008. Wpływ warunków atmosferycznych na występowanie chorób na ozdobnych krzewach liściastych w wybranych parkach Poznania w latach 2006-2007. Sympozjum Naukowe "Choroby roślin na tle zmian klimatycznych" towarzyszące XIII Walnemu Zgromadzeniu Członków PTFit., Wrocław, 17-19 września 2008, Streszczenia: 109.
Kosiada T., Kaczmarkiewicz P., Karolewski Z. 2009. Wpływ sztucznej inokulacji na wystąpienie głowni kukurydzy. 49. Sesja Naukowa IOR-PIB, Poznań, 19-20 lutego 2009. Streszczenia: 293-294.
Ratajkiewicz H., Karolewski Z. 2009. Ocena możliwości wykorzystania patogenów ostrożenia polnego (Cirsium arvense (L.) Scoop.) do biologicznego zwalczania tego chwastu. 49. Sesja Naukowa IOR-PIB, Poznań, 19-20 lutego 2009. Streszczenia: 178-179.
Waśkiewicz A., Irzykowska L., Karolewski Z., Bocianowski J., Kostecki M., Goliński P., Weber Z. 2009. Toksynotwórczość izolatów Fusarium oxysporum i F. proliferatum pochodzących ze szparaga. 49. Sesja Naukowa IOR-PIB, Poznań, 19-20 lutego 2009. Streszczenia: 293-294.
Waśkiewicz A., Kostecki M., Goliński P., Karolewski Z., Weber Z. 2009. Biosynthesis field of fumonisins, beauvericin and moniliformin by Fusarium proliferatum and F. oxysporum under different temperature. ISM Conference 2009 “Worldwide mycotoxin reduction in food and feed chains”, 9-11.09.2009, Tulln/Wiedeń, Austria: Poster Session: 68.
Waśkiewicz A., Karolewski Z., Kostecki M., Bocianowski J., Goliński P., Weber Z., Irzykowska L., Knaflewski M. 2009. Grzyby patogeniczne i mikotoksyny w szparagu. Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Promocyjna „Żywność regionalna i tradycyjna - aspekty surowcowe, technologiczne i ekonomiczne”, Olsztyn, 25-26.11.2009.
Werner M., Karolewski Z., Andrzejak R. 2009. Mączniak prawdziwy (Erysiphe flexuosa U. Braun & S. Takamatsu) nowym zagrożeniem dla kasztanowców. 49. Sesja Naukowa IOR-PIB, Poznań, 19-20 lutego 2009. Streszczenia: 302-303.
Karolewski Z., Werner M., Andrzejak R., Kosiada T. 2010. Rozprzestrzenienie epidemii mączniaka prawdziwego (Erysiphe fexuosa) na kasztanowcach w Wielkopolsce. 50. Sesja Naukowa IOR-PIB, Poznań, 4-5 lutego 2010. Streszczenia: 285.
Ratajkiewicz H., Werner M., Karolewski Z. 2010. Grzyby chorobotwórcze występujące na Cirsium arvense i innych chwastach oraz możliwości ich wykorzystania w ochronie biologicznej. 50. Sesja Naukowa IOR-PIB, Poznań, 4-5 lutego 2010. Streszczenia: 181.
Waśkiewicz A., Kostecki M., Goliński P., Karolewski Z., Weber Z., Irzykowska L., Bocianowski J. 2010. Wpływ temperatury na biosyntezę fumonizyn i moniliforminy przez Fusarium oxysporum i F. proliferatum. 50. Sesja Naukowa IOR-PIB, Poznań, 4-5 lutego 2010. Streszczenia: 169.
Artykuły popularno-naukowe:
Karolewski Z. (1992). Cylindrosporioza rzepaku. Ochrona Roślin 5: 12-13.
Weber Z., Karolewski Z., Zygmunt B. (1992). Występowanie chorób na rzepaku ozimym w rejonie Poznania. Ochrona Roślin 5: 10-12.
Karolewski Z. 2005. Cylindrosporioza – nowe zagrożenie dla plantacji rzepaku ozimego (cz.1). Rolnik Dzierżawca nr 10 (103): 30-32.
Karolewski Z. 2005. Cylindrosporioza – nowe zagrożenie dla plantacji rzepaku ozimego (cz.2). Rolnik Dzierżawca nr 11 (104): 34-35.
Jędryczka M., Brachaczek A., Kaczmarek J., Dawidziuk A., Mączyńska A., Podleśna A., Kasprzyk I., Karolewski Z., Lewandowski A. 2009. SPEC – system wspomagania decyzji w ochronie rzepaku przed suchą zgnilizną kapustnych w Polsce. Studia i raporty IUNG-PIB, Systemy wspomagania decyzji w zrównoważonej produkcji roślinnej. Nr 16: 10-32.
Artykuły popularne:
Weber Z., Karolewski Z. (1994). Niechemiczna ochrona rzepaku ozimego. Poradnik Gospodarski 3: 12-13.
Weber Z., Karolewski Z., Pawłowski A. (1999). Ochrona rzepaku ozimego przed chorobami. Poradnik Gospodarski 3: 30.